สุสานทหารสัมพันธมิตรดอนรัก

เมื่อ พ.ศ.2488 สงครามโลกครั้งที่ 2 สงบลง ฝ่ายสัมพันธมิตรผู้ชนะสงครามได้จัดสร้างอนุสรณ์สถานแด่ผู้เสียชีวิตหลายแห่งในทวีปเอเชียซึ่งเป็นสมรภูมิสำคัญ ได้แก่ ไทย 2 แห่ง เมียนมา 3 แห่ง อินเดีย 6 แห่ง บังกลาเทศ 5 แห่ง ปากีสถาน 2 แห่ง และศรีลังกา 2 แห่ง สำหรับในประเทศไทย รัฐบาลไทยและฝ่ายสัมพันธมิตรได้ตกลงกัน เมื่อวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ.2497 ในการสร้างสุสาน 2 แห่ง คือ สุสานทหารสัมพันธมิตรดอนรัก (สุสานดอนรัก) และสุสานทหารสัมพันธมิตรเขาปูน (สุสานช่องไก่) อยู่ที่จังหวัดกาญจนบุรี โดยมี Colin St Clair Oakes เป็นผู้ออกแบบสุสาน ซึ่งหน่วยสุสานทหารบก (The Army Graves Service) ได้ย้ายศพจากค่ายต่าง ๆ ตลอดเส้นทางรถไฟ รวมทั้งสถานที่อื่น ๆ ในประเทศไทยมาไว้ยังสถานที่ดังกล่าว สุสานแห่งนี้มีพื้นที่ 17 ไร่ เป็นพื้นที่ที่ชาวบ้านได้อุทิศให้จัดสร้างเป็นสุสาน บรรจุศพทหารเชลยศึก 6,982 หลุม โดยมีผู้เสียชีวิตจากประเทศในเครือจักรภพมากกว่า 5,000 คน จากฮอลันดา 1,800 คน และในจำนวนนี้มีผู้เสียชีวิตจากอหิวาตกโรค ซึ่งฝังไว้ที่ค่ายนิเกะ (อยู่ก่อนถึงด่านเจดีย์สามองค์ 15 กิโลเมตร) และค่าย Changaraya ในเขตเมียนมา ประมาณ 300 คน รวมทั้งทหารอินเดีย 11 คน ส่วนที่เหลือได้จากหลุมฝังศพเชลยศึกตามค่ายต่าง ๆ หลังจากเผาศพแล้วได้นำเถ้ากระดูกมาฝังไว้ภายในสุสานด้วย และได้จารึกรายนามไว้ที่ผนังทางเข้าสุสาน ทั้งนี้ยังได้กำหนดวันเพื่อรำลึกถึงทหารหาญ ดังนี้ วัน Anzac Day 25 เมษายน ของชาวออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ วัน Armistice Day 5 พฤษภาคม ของชาวเนเธอร์แลนด์ วัน Remembrance Day 11 พฤศจิกายน ของชาวอังกฤษ บรรยากาศในสุสานเงียบสงบ พื้นที่ตกแต่งไว้อย่างเป็นระเบียบสวยงามด้วยไม้ดอกสีสด เหนือหลุมฝังศพมีแผ่นทองเหลืองจารึกชื่อ อายุ และประเทศของผู้เสียชีวิต บรรทัดสุดท้ายเป็นคำไว้อาลัย นอกจากนี้ ทหารญี่ปุ่นได้สร้างอนุสาวรีย์ไทยานุสรณ์ ขึ้นที่กาญจนบุรี เพื่อเป็นอนุสรณ์สถานแสดงความเคารพแด่ดวงวิญญาณผู้เสียชีวิตในสงครามครั้งนี้ด้วย ส่วนกรรมกรชาวเอเชียจำนวนมากที่เสียชีวิตไปโดยไม่มีผู้ใดจดบันทึกไว้นั้น ได้มีการสร้างอนุสาวรีย์กรรมกรและทหารนิรนาม ไว้ที่ป่าช้าวัดญวน และยังมีโครงกระดูกส่วนหนึ่งตั้งแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์สงครามโลกครั้งที่ 2 สุสานทหารสัมพันธมิตรดอนรัก เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.30-16.00 น. สอบถามข้อมูล โทร. 0 3451 1500