วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ ราชวรมหาวิหาร

วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษดิ์ ราชวรมหาวิหาร อยู่ริมสนามหลวง ถนนท่าพระจันทร์ (ใกล้มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์) เป็นพระอารามหลวงฝ่ายมหานิกายชั้นเอก เดิมชื่อ "วัดสลัก" เป็นวัดเก่าแก่มีมาแต่ครั้งสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี จากหลัักฐานแผ่นศิลาจารึกดวงชะตาที่บรรจุไว้บริเวณฐานพระประธาน ระบุว่า สถาปนาวัดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2228 ตรงกับรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 สมเด็จกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท (ตำแหน่งวังหน้าในสมัยรัชกาลที่ 1) โปรดเกล้าฯ ให้ปฏิสังขรณ์ และสร้างเสนาสนะต่าง ๆ ขึ้นใหม่ พร้อมพระราชทานนามว่า "วัดนิพพานาราม" มีฐานะเป็นพระอารามหลวงแห่งแรกของกรุงรัตนโกสินทร์ ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น "วัดพระศรีสรรเพชญ์" ในปี พ.ศ. 2331 เมื่อใช้เป็นที่สถานที่สังคายนาพระไตรปิฏกครั้งแรกของกรุงรัตนโกสินทร์ หลังจากกรมพระราชวังบวรสถานฯ เสด็จสวรรคต พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงเปลี่ยนนามพระอารามใหม่ว่า "พระศรีรัตนมหาธาตุ ราชวรวมหาวิหาร" หรือ "วัดมหาธาตุ" เนื่องจากเป็นประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุในเจดีย์ ณ ภายในพระมณฑป และเป็นที่ประทับของสมเด็จพระสังฆราช รวมทั้งเพื่อให้เป็นหลักของพระนครในกรุงรัตนโกสินทร์เช่นเดียวกับในสมัยอยุธยา ส่วนคำว่า "ยุวราชรังสฤษดิ์" มาเพิ่มในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เมื่อสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สิ้นพระชนม์ได้ 2 ปี พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระราชทานทรัพย์อันเป็นส่วนของสมเด็จพระโอรสาธิราชฯ ในการปฏิสังขรณ์สถานที่สำคัญของวัด ได้แก่ พระมณฑป พระอุโบสถ และพระวิหาร ภายในวัดมีสิ่งสำคัญ คือ พระอุโบสถ พระวิหาร พระมณฑป พระวิหารน้อยโพธิลังกา หรือวิหารน้อย ต้นพระศรีมหาโพธิ์ และมหาวิทยาลัยสงฆ์ชื่อ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พระมณฑป ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออก ระหว่างพระอุโบสถและพระวิหา สมเด็จกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท ทรงสร้างเป็นประธานของวัดแต่แรก ภายในพระมณฑปมีบุษบกประดิษฐานพระเจดีย์ทองซึ่งภายในบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ รายรอบด้วยพระพุทธปฏิมาพุทธลักษณะงดงาม 28 องค์ พระอุโบสถ สมเด็จกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาททรงสร้าง เป็นพระอุโบสถขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศ มีพระศรีสรรเพชญ์ เป็นพระประธานปางมารวิชัย รายล้อมด้วยพระอรหันต์ทั้งแปดทิศ และใบเสมาจำหลักภาพครุฑยุดนาคที่ติดตั้งไว้บนผนังพระอุโบสถ ที่แปลกไม่เหมือนที่อื่น พระวิหาร ประดิษฐานพระพุทธรูป 5 องค์ มีพระศากยมุนีเป็นพระประธาน สิ่งที่น่าสนใจคือศิลาจารึกดวงชะตาการสร้างวัด เดิมติดอยู่ที่แท่นพระประธานเดิมเมื่อยังเป็นวัดสลัก พระเจดีย์และพระปรางค์ บริเวณพระระเบียงทางด้านเหนือพระวิหารและด้านใต้ของพระอุโบสถเป็นที่ตั้งของเจดีย์ด้านละองค์ พระปรางค์ด้านละองค์ สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 1 ส่วนพระปรางค์องค์ใหญ่ด้านหน้าพระมณฑปสององค์่ สร้างในสมัยรัชกาลที่ 2 เป็นที่บรรจุอัฐิธาตุของสมเด็จพระสังฆราช (ศุข) และสมเด็จพระสังฆราช (มี) พระวิหารน้อยโพธิลังกา สร้างในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 เคยเป็นตำหนักที่ประทับของพระองค์เมื่อครั้งทรงผนวช สิ่งที่ควรชมและสักการะคือ "พระนาก" พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย ที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพถวายให้ประดิษฐานเป็นประธานในวิหารน้อยนี้ พระบวรราชานุสาวรีย์ สมเด็จพระบวรราชเจ้า กรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท ประติมากรรมขนาดเท่าครึ่ง ประทับยืนบนพระเกย พระหัตถ์ทั้งสองยกพระแสงดาบเป็นท่าจบเป็นพุทธบูชา หันพระพักตร์ออกสู่ท้องสนามหลวง ภายในบรรจุเนื้อดินจากแว่นแคว้นที่พระองค์กรีธาทัพเข้ายึดครองรวมทั้งสิ้น 28 แห่งไว้ใต้ฐาน เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 07.30-18.00 น. ไม่เสียค่าเข้าชม