อุทยานแห่งชาติปางสีดา

มีพื้นที่ทั้งหมด 844 ตารางกิโลเมตร หรือ 527,500 ไร่ ครอบคลุมอำเภอเมืองสระแก้ว อำเภอวัฒนานคร อำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว และอำเภอนาดี จังหวัดปราจีนบุรี ประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2525 อาณาเขตทางด้านทิศเหนือทั้งหมดกับด้านทิศตะวันตกบางส่วนมีแนวป่าติดกับอุทยานแห่งชาติทับลาน สภาพป่าเป็นภูเขาสูงซับซ้อน มีป่าดิบชื้น ป่าดิบเขา ป่าดิบแล้ง ป่าเต็งรัง และทุ่งหญ้า มีสัตว์ป่าหายาก เช่น กระทิง ช้าง เก้ง กวาง หมูป่า ฯลฯ และนกกว่า 300 ชนิด เช่น นกเงือก นกยูง นกขุนทอง เป็นต้น มีผีเสื้อหลากหลายสายพันธุ์ตลอดทั้งปี เป็นแหล่งจระเข้น้ำจืด และเป็นแหล่งกำเนิดของต้นน้ำลำธารหลายสาย เช่น ห้วยโสมง ห้วยน้ำเย็น ห้วยพระปรง ห้วยพลับพลึง ห้วยยาง ห้วยเลิงไผ่ ฯลฯ ก่อนที่จะไหลลงสู่แม่น้ำบางปะกงหรือแม่น้ำปราจีนบุรี ซึ่งเป็นแม่น้ำสายสำคัญของภาคตะวันออก สถานที่ท่องเที่ยวภายในอุทยานฯ น้ำตกปางสีดา อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานฯ 800 เมตร เป็นน้ำตกที่ไหลจากหน้าผา 3 ชั้น สูง 8 เมตร ตัวน้ำตกไหลลงสู่เบื้องล่างเป็นแอ่งน้ำกว้างใหญ่ บรรยากาศร่มรื่น เหมาะแก่การลงเล่นน้ำ จะมีน้ำมากในช่วงฤดูฝนและเต็มไปด้วยผีเสื้อมากมายหลากสี ในบริเวณน้ำตกปางสีดายังมีสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ ไว้ให้บริการอีกด้วย น้ำตกผาตะเคียน อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานฯ 3 กิโลเมตร และห่างจากน้ำตกปางสีดา 2.5 กิโลเมตร เป็นน้ำตกที่อยู่เหนือน้ำตกปางสีดาขึ้นไป มีลักษณะเป็นหน้าผาสูงประมาณ 10 เมตร สามารถเดินทางเท้าได้ 2 เส้นทาง มีป้ายบอกทางทุก ๆ 300 เมตร ตลอดเส้นทางขึ้นสู่น้ำตกร่มรื่นด้วยแมกไม้ โดยมีป้ายบอกชื่อพันธุ์ไม้ต่าง ๆ เพื่อให้ความรู้ทางด้านธรรมชาติวิทยา เหมาะสำหรับการเดินป่าศึกษาธรรมชาติ ทุ่งหญ้าโป่งกระทิง มีลักษณะคล้ายทุ่งหญ้าที่มอสิงโตในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ มีสัตว์ป่าออกหากินในบริเวณนี้เป็นจำนวนมาก ทางอุทยานฯ ได้ทำโป่งเทียมและหอดูสัตว์ไว้ จากถนนภายในอุทยานฯ มีทางแยกในบริเวณกิโลเมตรที่ 3.5 และกิโลเมตรที่ 6 แล้วเดินเท้าต่ออีกประมาณ 2 กิโลเมตร ตามเส้นทางศึกษาธรรมชาติโป่งกระทิงซึ่งมีโป่งธรรมชาติที่อาจพบสัตว์ป่าได้ (ควรติดต่อเจ้าหน้าที่นำทางล่วงหน้าก่อนการเดินทาง) น้ำตกถ้ำค้างคาว จากที่ทำการอุทยานฯ ถึงหลักกิโลเมตรที่ 22 แล้วเดินเข้าไปอีกประมาณ 10 กิโลเมตร เป็นน้ำตกอีกแห่งหนึ่งที่มีความสวยงาม ลักษณะเป็นหน้าผาสูง ตั้งอยู่กลางป่าลึก การเดินทางสู่น้ำตกค่อนข้างลำบาก ต้องเข้าไปพักแรมในป่า ใช้เวลาเดินทาง 3 วัน 2 คืน จึงเป็นน้ำตกที่เหมาะสำหรับนักเดินทางที่ชื่นชอบการผจญภัย บริเวณน้ำตกมีถ้ำขนาดเล็ก ซึ่งมีค้างคาวอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก ระหว่างเส้นทางไปน้ำตกจะเต็มไปด้วยแมกไม้นานาพรรณ (ควรติดต่อเจ้าหน้าที่นำทางล่วงหน้าก่อนการเดินทาง) น้ำตกทับซุง อยู่ตรงช่วงหลักกิโลเมตรที่ 22 และต้องเดินเข้าไปอีก 1.5 กิโลเมตร เป็นน้ำตกแห่งใหม่ของอุทยานฯ ระหว่างทางเป็นเส้นทางศึกษาธรรมชาติ มีพรรณไม้หลากหลายชนิด (ควรติดต่อเจ้าหน้าที่นำทางล่วงหน้าก่อนการเดินทาง) จุดชมวิว อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานฯ ประมาณ 25 กิโลเมตร เป็นจุดชมวิวที่มองเห็นทิวทัศน์ไกลสุดตากลางหุบเขากว้างใหญ่ และเป็นจุดชมพระอาทิตย์ขึ้นในตอนเช้า พระอาทิตย์ตกในยามเย็นที่สวยงาม (ควรติดต่อเจ้าหน้าที่นำทางล่วงหน้าก่อนการเดินทาง) กลุ่มน้ำตกแควมะค่า จากที่ทำการอุทยานฯ ถึงหลักกิโลเมตรที่ 25 อีก 15 กิโลเมตร เป็นน้ำตกใหญ่ที่สุด สายน้ำตกไหลจากหน้าผาสูง 70 เมตร การเดินทางสู่น้ำตกนั้นค่อนข้างลำบาก จึงเหมาะสำหรับผู้ที่ชอบการเดินทางแบบผจญภัย และพักค้างแรมในป่า ใกล้ ๆ กันมีน้ำตกรากไทรย้อย ห่างจากน้ำตกแควมะค่า 500 เมตร น้ำตกลานหินใหญ่ ห่างจากน้ำตกแควมะค่า 1.5 กิโลเมตร น้ำตกสวนมั่นสวนทอง ห่างจากน้ำตกแควมะค่า 3 กิโลเมตร และน้ำตกม่านธารา ห่างจากน้ำตกแควมะค่า 4 กิโลเมตร กลุ่มน้ำตกแห่งนี้ใช้ระยะเวลาในการเดินทาง 3 วัน 2 คืน เนื่องจากเป็นกลุ่มน้ำตกที่อยู่ลึกเข้าไปในผืนป่า (ควรติดต่อเจ้าหน้าที่นำทางล่วงหน้าก่อนการเดินทาง) ภูเขาเจดีย์ อยู่ที่หน่วยพิทักษ์อุทยานฯ ที่ ปด. 1 (แก่งยายมาก) ห่างจากที่ทำการอุทยานฯ 50 กิโลเมตร เป็นการรวมตัวของกลุ่มก้อนหิน สูงประมาณ 4 เมตร เส้นรอบวงประมาณ 25 เมตร เนื้อหินดูคล้ายกับลานหินปุ่มที่อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า จ.พิษณุโลก โดยหินมีลักษณะรูปทรงที่แปลกตา จนเกิดภาพให้ผู้พบเห็นจินตนาการได้หลายมุมมอง ทั้งรูปทรงที่คล้ายเจดีย์ หรือลูกน้อยหน่าขนาดใหญ่ หรือรูปร่างคล้ายสมอง ตั้งอยู่ริมหน้าผาบนเขาสูง หินนี้เกิดขึ้นเองจากการผุพังตามธรรมชาติของหินทรายในกลุ่มหินโคราช ซึ่งชั้นหินทรายอาจถูกธรรมชาติทำลายลงไปจนเหลือเพียงส่วนน้อย คือ ส่วนที่เป็นก้อนกลมโผล่พ้นจากพื้นดินหรือโผล่พ้นจากชั้นหินชั้นล่าง ทำให้มีลักษณะคล้ายกับการก่อเจดีย์ การเดินทางต้องนั่งเรือเข้าไปชม ซึ่งจากจุดที่ลงเรือจะต้องเดินเท้าต่อไปอีกประมาณ 1 กิโลเมตร (ควรติดต่อเจ้าหน้าที่นำทางล่วงหน้าก่อนการเดินทาง) แหล่งจระเข้น้ำจืดแก่งยายมาก จากที่ทำการอุทยานฯ ไปประมาณ 5 กิโลเมตร เป็นทางแยกแล้วมุ่งหน้าไปทางหมู่บ้านคลองผักขม-ทุ่งโพธิ์ ระยะทางประมาณ 50 กิโลเมตร จระเข้น้ำจืดแก่งยายมากถูกสำรวจพบเมื่อ พ.ศ. 2534 ยังเหลืออยู่ในบริเวณป่าห้วยน้ำเย็นไม่มากนัก นอกจากนี้ยังมีหอดูดาวไว้บริการ อยู่ใกล้กับหน่วยพิทักษ์อุทยานฯ ที่ ปด. 1 (แก่งยายมาก) ควรติดต่อเจ้าหน้าที่นำทางล่วงหน้าก่อนการเดินทาง (เป็นพื้นที่ควบคุม) กิจกรรมดูนก มีนกนานาชนิดและนกที่หาดูได้ยาก เช่น นกเงือก นกอ้ายงั่ว นกโกโรโกโส ฯลฯ แหล่งดูนกอยู่ที่บริเวณที่ทำการอุทยานฯ หน่วยพิทักษ์อุทยานฯ ที่ ปด. 5 (ห้วยน้ำเย็น) และอ่างเก็บน้ำพระปรง กิจกรรมดูผีเสื้อ บริเวณนี้อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานฯ ไป 1.5 กิโลเมตร มีผีเสื้อหลากหลายชนิด มากกว่า 400 ชนิด ทำให้ได้รับการยอมรับว่าเป็นเมืองผีเสื้อแห่งป่าตะวันออก จะมีผีเสื้อมากในระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงเดือนกรกฎาคม ช่วงเช้าตั้งแต่เวลา 09.00 น. เป็นต้นไป ลานหินดาด อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานฯ ไปประมาณ 11 กิโลเมตร เป็นแหล่งศึกษาวิจัยที่มีความสำคัญด้านการอนุรักษ์จระเข้น้ำจืดแหล่งสุดท้ายของประเทศไทยและเป็นการชมผีเสื้อ การเข้าไปในพื้นที่ต้องขออนุญาตฯอุทยานฯ ก่อนเข้าไป (เป็นพื้นที่ควบคุม)