ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าถ้ำน้ำลอด

ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าถ้ำน้ำลอด ตั้งอยู่ตำบลถ้ำลอด ห่างจากตัวเมืองแม่ฮ่องสอน ประมาณ 77 กิโลเมตร มีพื้นที่ประมาณ 640,000 ตารางเมตร อยู่ในความดูแลของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าลุ่มน้ำปาย 

ลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบหุบเขาขนาดเล็กและร่องน้ำธรรมชาติ มีแม่น้ำลางเป็นลำน้ำธรรมชาติไหลผ่านภายในถ้ำซึ่งมีความยาว 800 เมตร สภาพป่าประกอบด้วยป่าเบญจพรรณ ป่าดิบแล้ง และป่าเต็งรัง มีค้างคาวและนกนางแอ่นอาศัยอยู่ภายในถ้ำเป็นจำนวนมาก จัดตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2535 และยังเป็นแหล่งโบราณคดีสำคัญของจังหวัดแม่ฮ่องสอน 

สถานที่น่าสนใจภายในศูนย์ศึกษาธรรมชาติฯ ได้แก่ 

"ถ้ำน้ำลอด" มีลำห้วยชื่อน้ำลางไหลลอดภูเขาไปทะลุออกอีกด้านหนึ่ง ทำให้เกิดเป็นถ้ำที่มีหินงอกหินย้อยสวยงาม จากการพบเครื่องมือเครื่องใช้โบราณในถ้ำ สันนิษฐานได้ว่า มีอายุประมาณ 2,000 ปี ภายในถ้ำมีความยาวประมาณ 1.6 กิโลเมตร ประกอบด้วยห้องโถงใหญ่ 3 ห้อง คือ  “ถ้ำเสาหินหลวง” เป็นถ้ำกว้างใหญ่ มีหินงอกหินย้อยสวยงาม ส่วนที่เด่นที่สุด คือ เสาหินปูนขนาดใหญ่ที่เกิดจากแท่งหินงอกหินย้อยหลายต้นยาวมาบรรจบกัน บางเสาสูงถึง 20 เมตร “ถ้ำตุ๊กตา” มีหินงอกเป็นปุ่มปมเล็ก ๆ คล้ายตุ๊กตาเรียงรายอยู่มากมาย และด้านหนึ่งของผนังถ้ำปรากฏภาพเขียนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ ลักษณะเด่น คือ การใช้สีแดงและสีดำในการเขียน ซึ่งเป็นลักษณะที่พบไม่บ่อยนักในเมืองไทย ถ้ำนี้เป็นถ้ำที่กว้างและยาวที่สุดในถ้ำน้ำลอด ถ้ำสุดท้ายอยู่ด้านทางออกคือ “ถ้ำผีแมน” นอกจากมีหินงอกหินย้อยสวยงามแล้ว ยังพบเศษภาชนะดินเผา เมล็ดพืช เครื่องมือหิน ฟัน และกระดูกของมนุษย์ รวมทั้ง “โลงผีแมน” อีกด้วย โลงผีแมนมีลักษณะเป็นท่อนไม้ที่ถูกขุดตรงส่วนกลางออกเป็นร่องคล้ายเรือ หรือรางไม้ใส่อาหาร มีทั้งขนาดเล็กและใหญ่ โดยโลงขนาดใหญ่จะถูกวางอยู่บนคาน โดยใช้เสา 4-6 ต้นตั้งกับพื้นถ้ำ และเสาแต่ละคู่จะถูกเจาะเป็นช่องเพื่อสอดคานไว้วางพาดโลงผีแมน

เนื่องจากภายในถ้ำมืดมาก ไม่สามารถเข้าชมเองได้ จึงต้องใช้บริการผู้นำทางพร้อมตะเกียงเจ้าพายุ โดยเสียค่าบริการ 150 บาทต่อผู้นำทาง 1 คน การเดินชมถ้ำแบ่งออกเป็น 2 ช่วง ช่วงแรกเป็นการชม 2 ถ้ำใหญ่ คือ ถ้ำเสาหินหลวง ถ้ำตุ๊กตา และช่วงที่สองชมถ้ำผีแมน

ที่พักและสิ่งอำนวยความสะดวก ศูนย์ศึกษาธรรมชาติฯ มีบ้านพักและสถานที่กางเต็นท์ไว้บริการ 

สอบถามข้อมูล ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าถ้ำน้ำลอด โทร. 0 5361 7218