สะพานข้ามแม่น้ำแคว

ตั้งอยู่ในตำบลท่ามะขาม (บ้านท่าม้าข้าม) สร้างขึ้นสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นสะพานที่สำคัญที่สุดของเส้นทางรถไฟสายยุทธศาสตร์ ซึ่งเริ่มจากสถานีชุมทางหนองปลาดุก อำาเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี ไปเมืองทันบูซายัต สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา (เริ่มสร้างในเวลาเดียวกันทั้งประเทศไทยและเมียนมา มาบรรจบกันที่ Konkuita เมื่อเดือนตุลาคม ค.ศ. 1943) สร้างขึ้นเพื่อใช้ลำเลียงอาวุธและกำลังพลของญี่ปุ่นไปเมียนมาและอินเดีย เนื่องจากแม่น้ำแควใหญ่บางช่วงมีความลึกและเชี่ยวมาก แต่บริเวณที่ตั้งสะพานนั้นมีฐานดินชั้นล่างหนาแน่นที่สุด นายทหารช่างชาวญี่ปุ่นจึงเลือกสร้างสะพานในบริเวณนี้ กองทัพญี่ปุ่นได้เกณฑ์เชลยศึกฝ่ายสัมพันธมิตร ได้แก่ ทหารอังกฤษ อเมริกัน ออสเตรเลีย ฮอลันดา และนิวซีแลนด์ ประมาณ 61,700 คน และแรงงานชาวจีน ญวน ชวา มลายู ไทย พม่า และอินเดียจำนวนกว่า 100,000 คน เป็นแรงงานในการก่อสร้าง ระยะแรกสร้างเป็นสะพานไม้ชั่วคราวก่อน ห่างจากสะพานปัจจุบัน 100 เมตร ใช้เวลาในการก่อสร้าง 3 เดือน ต่อมาสร้างเป็นสะพานเหล็กถาวร โครงสร้างสะพานเป็นครึ่งวงกลม เสริมเหล็กสลับโครงสร้างถัก ตอม่อคอนกรีต เหล็กที่ใช้นำมาจากมลายูประกอบกันเป็นชิ้น ๆ วางเป็นราง สะพานมีความยาวประมาณ 300 เมตร ตอนกลางทำเป็นสะพานเหล็ก 11 ช่วง หัวสะพานและโครงสะพานเป็นไม้ ภายใต้การควบคุมของกองทัพญี่ปุ่น การก่อสร้างใช้เวลาเพียง 1 ปีจึงแล้วเสร็จ การสร้างสะพานและทางรถไฟสายนี้ มีความยากลำบากมาก โดยเฉพาะบริเวณทางโค้งเลียบหน้าผาถ้ำกระแซ ซึ่งอีกด้านหนึ่งเป็นแม่น้ำเชี่ยวกราก และตลอดเส้นทางเป็นป่าดงดิบ จึงเต็มไปด้วยสัตว์ร้ายนานาชนิด รวมทั้งไข้ป่าและอหิวาตกโรค อีกทั้งยังขาดแคลนอาหารและถูกลงโทษอย่างหนักประมาณการว่า แรงงานชาวเอเชียกว่า 49,000 คน และเชลยศึกสงคราม 16,000 นาย ต้องเสียชีวิตลง จึงเรียกเส้นทางสายนี้ว่า “เส้นทางรถไฟสายมรณะ” มีการเปรียบเทียบไว้ว่า “หนึ่งไม้หมอนของทางรถไฟสายมรณะเทียบเท่ากับหนึ่งชีวิต” สะพานเปิดใช้อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2486 ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2487 สะพานข้ามแม่น้ำแควถูกทหารสัมพันธมิตรโจมตีทางอากาศหลายครั้ง โดยการทิ้งระเบิดอย่างหนักจนสะพานช่วงกลางพังถล่มลงไป และในวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2488 ญี่ปุ่นได้ประกาศยอมแพ้ สงครามโลกจึงยุติลง รัฐบาลไทยได้ซื้อทางรถไฟสายนี้จากประเทศอังกฤษด้วยเงินจำนวน 50 ล้านบาท และบูรณะขึ้นใหม่ใน พ.ศ. 2489 โดยยุบตอม่อกลาง (ตัวที่ 5-6) แล้วสร้างเป็นสะพานเหล็กสองช่วงแทนของเดิม และเปลี่ยนช่วงสะพานไม้ด้านปลายทางเป็นสะพานเหล็กด้วย รวมความยาวในเขตประเทศไทย 322.90 เมตร ความยาวของสะพานทั้งสิ้น 415 กิโลเมตร สะพานข้ามแม่น้ำแควได้รับการยกย่องให้เป็น “สัญลักษณ์แห่งสันติภาพ” และมีการนำเรื่องราวไปสร้างเป็นภาพยนตร์หลายเรื่อง เช่น The Bridge on the River Kwai (สะพานเดือดเลือดเชลยศึก) เมื่อ พ.ศ. 2500 สร้างจากนิยายชื่อเดียวกัน ได้รับรางวัลออสการ์ถึง 7 รางวัล และภาพยนตร์ The Railway Man (แค้นสะพานข้ามแม่น้ำแคว) เมื่อ พ.ศ. 2556 เนื้อเรื่องมาจากชีวประวัติของเชลยศึกที่ร่วมสร้างสะพานข้ามแม่น้ำแคว เป็นต้น จังหวัดกาญจนบุรีจัดงาน “สัปดาห์สะพานข้ามแม่น้ำแคว” ช่วงปลายเดือนพฤศจิกายนจนถึงต้นเดือนธันวาคม เป็นประจำทุกปี เพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์การสร้างรถไฟสายมรณะในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยจัดการแสดงแสงสีเสียงที่น่าตื่นตา นิทรรศการทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี การแสดงพื้นบ้าน และจำหน่ายสินค้า